AUSTRALIA - Từ lợi thế tài nguyên
đến sức mạnh hội nhập
APEC 2027: Kinh nghiệm cho Việt Nam
Australia thường được biết đến là một trong những quốc gia giàu tài nguyên nhất thế giới. Quặng sắt, than đá, khí tự nhiên, vàng và ngày càng nhiều khoáng sản quan trọng như lithium, nickel... đã tạo nên một lợi thế đặc biệt cho nền kinh tế nước này. Nhưng tài nguyên tự nhiên không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một nền kinh tế phát triển. Điều đáng chú ý trong câu chuyện Australia không chỉ nằm ở nguồn tài nguyên dồi dào, mà còn ở cách quốc gia này từng bước khai thác, nâng cao giá trị và kết nối những lợi thế đó với thị trường khu vực và thế giới.
Những cơ hội hợp tác nào đang mở ra giữa Australia với các nền kinh tế trong APEC, trong đó có Việt Nam? Và đâu là những kinh nghiệm để Việt Nam tận dụng hiệu quả những cơ hội từ APEC, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC 2027?
Từ tài nguyên đến năng lực cạnh tranh
APEC không trực tiếp tạo ra những lợi thế tài nguyên của Australia, nhưng đã trở thành một trong những cơ chế quan trọng để nước này tăng cường kết nối với các thị trường trong khu vực. Vậy quá trình chuyển từ lợi thế tài nguyên thành lợi thế thương mại diễn ra như thế nào? Và đâu là những kinh nghiệm cho Việt Nam để tận dụng sức bật từ APEC, đóng góp cho quá trình hội nhập và phát triển?
Australia nằm hoàn toàn trên một lục địa vì thế nếu nước này không tích cực hợp tác với các quốc gia khác thì rất dễ bị cô lập. Chính vì vậy việc tham gia APEC đã kết nối nền kinh tế của Australia với các nền kinh tế khác trong khu vực. Bằng việc tập trung vào tự do hóa thương mại, hội nhập chuỗi cung ứng và sự đồng bộ về quy trình, APEC đã tối ưu hóa hệ thống giúp Australia sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách tối ưu nhất, trong đó bao gồm cả việc thúc đẩy hoạt động xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên hiệu quả nhất.
Cụ thể, Australia đã làm được điều này bằng việc tận dụng 5 lợi thế của một thành viên APEC. Thứ nhất là phá bỏ rào cản biên giới và giảm thuế quan. Trước khi APEC ra đời vào năm 1989, thuế quan cao giữa các nước đã khiến cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa trở nên khó khăn hơn do chi phí tăng cao. Và khi APEC ra đời, hàng rào thuế quan giữa các nền kinh tế thành viên đã được hạ thấp (từ khoảng 17% xuống còn 5.3%).
Thứ hai việc thuế được hạ thấp làm gia tăng tính cạnh tranh của nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Australia trong đó có quặng sắt, than đá, khí gas tự nhiên hóa lỏng.
Australia từ nhà cung cấp nguyên liệu thô trở thành đối tác không thể thiếu và có độ tin cậy cao đối với nhiều nền kinh tế đang trong quá trình công nghiệp hóa ở Châu Á.
PV Việt Nga - Thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Australia
Thứ ba, tham gia APEC cũng khiến cho các nền kinh tế thành viên phải đồng bộ hóa các hệ thống quản lý, quy trình thủ tục, khiến cho việc hàng hóa qua lại biên giới được thuận lợi và nhanh chóng hơn. Thay vì phải xử lý 21 quy trình thủ tục khác nhau thì nay chỉ cần 1 quy trình thủ tục đồng nhất là hàng hóa có thể qua lại biên giới của các nền kinh tế thành viên và thời gian chờ đợi để thông quan được rút ngắn rất nhiều.
Thứ tư, vì việc tham gia APEC sẽ làm cho hàng hóa luân chuyển qua biên giới thuận tiện và nhanh chóng hơn nên các nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào của Australia cũng sẽ trở nên cạnh tranh hơn với các hàng hóa cùng loại đến từ các nền kinh tế bên ngoài APEC. Những yếu tố này đã góp phần củng cố vị thế của Australia trong chuỗi cung ứng, đặc biệt là chuỗi cung ứng nguyên liệu cho khu vực.
Thứ năm, APEC cũng mở ra nhiều cơ hội để Australia thu hút các nhà đầu từ đến từ các nền kinh tế thành viên vào hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên cũng như hoạt động nghiên cứu, phát triển các máy móc, công nghệ khai thác tài nguyên thiên nhiên.
Hiện tại kim ngạch thương mại và dịch vụ của Australia với các nền kinh tế thành viên APEC đạt hơn 933 tỷ USD, chiếm tới 73% giá trị trao đổi thương mại quốc tế của nước này. Trong đó, xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên và hàng hóa chiếm khoảng 68,7% tổng thu nhập từ hoạt động xuất khẩu của Australia. Các thành viên APEC là đối tác chính nhập khẩu chính hàng hóa Australia gồm Trung Quốc với giá trị nhập khẩu đạt 126 tỷ USD, Nhật Bản là 49,9 tỷ USD, Hàn Quốc là 29,2 tỷ USD, Mỹ là 15,2 tỷ USD.
Australia - Việt Nam: Nhiều không gian hợp tác mới từ APEC
Những lĩnh vực nào đang mở ra nhiều dư địa hợp tác giữa Australia với các nền kinh tế APEC hiện nay, trong đó có Việt Nam?
Kể từ trở thành thành viên sáng lập APEC vào năm 1989, Australia đã thúc đẩy việc xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên, giáo dục sang các nền kinh tế thành viên và hiện nước này đã trở thành đối tác quan trọng của nhiều nền kinh tế thành viên trong hai lĩnh vực này.
Tuy vậy, trong giai đoạn mới, ngoài 2 lĩnh vực truyền thống này, Australia cũng đang đẩy mạnh việc củng cố là một đối tác quan trọng của các thành viên APEC trong năng lượng sạch và nền kinh tế xanh. Australia đang đầu tư rất nhiều tiền để trở thành siêu cường về năng lượng sạch trong khu vực.
Trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Australia ban hành năm 2024, hai nước xác định khí hậu và năng lượng là một trụ cột quan trọng. Không chỉ cố gắng gia tăng sự hiểu biết và phối hợp chính sách giữa hai bên, Australia và Việt Nam cũng có nhiều dự án để thúc đẩy hợp tác trong năng lượng sạch và kinh tế xanh, trong đó phải kể đến việc Australia hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực trong vấn đề này hay việc hỗ trợ triển khai nghiên cứu về những bất cập trong năng lượng và biến đổi khí hậu tại Việt Nam.
Lĩnh vực thứ hai mà Australia có nhiều tiềm năng hợp tác với các nền kinh tế APEC trong đó có Việt Nam đó là kinh tế số và thương mại. Trong chiến lược kinh tế kỹ thuật số, Australia đặt mục tiêu trở thành 1 trong 10 nền kinh tế số hàng đầu thế giới vào năm 2030. Nước này đang đầu tư mạnh vào hạ tầng, kỹ năng số, chính phủ số để thực hiện mục tiêu này.
Và đích đến không chỉ là một nền kinh tế số hàng đầu thế giới mà Australia mong muốn trở thành nơi cung cấp các dịch vụ số đáng tin cậy cho khu vực và trở thành cầu nối số giữa khu vực với phần còn lại của thế giới.
PV Việt Nga - Thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Australia
Với Việt Nam, cơ hội hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực này đang gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt sau khi hai nước ra tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chuyến thăm Australia vừa diễn ra của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cơ hội hợp tác giữa hai nước trong vấn đề này lại càng rộng mở hơn.
Kinh nghiệm cho Việt Nam trước thềm APEC 2027
Australia không xem vai trò chủ nhà APEC đơn thuần là việc tổ chức các hội nghị, mà coi đây là cơ hội để thúc đẩy những vấn đề gắn với lợi ích kinh tế của mình, đồng thời tạo ra những kết quả có ý nghĩa đối với cả khu vực.
PV Việt Nga - Thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Australia
Australia đã hai lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Từ kinh nghiệm của Australia, Việt Nam có thể tham khảo điều gì để tận dụng tốt hơn vai trò chủ nhà APEC 2027, đặc biệt trong việc thúc đẩy các cơ hội hợp tác kinh tế cho Việt Nam?
Ưu tiên gắn với lợi thế kinh tế
Năm 1989, khi Australia đề xuất hình thành APEC, Thủ tướng nước này khi đó là Bob Hawke đã đặt trọng tâm vào việc tạo ra một cơ chế để các nền kinh tế trong khu vực cùng trao đổi về những vấn đề kinh tế chung, thúc đẩy thương mại và đầu tư, đồng thời củng cố hệ thống thương mại đa phương. Tại cuộc họp đầu tiên ở thủ đô Canberra của Australia, các Bộ trưởng cũng thống nhất rằng hợp tác APEC cần tập trung vào những lĩnh vực có lợi ích chung và có khả năng tạo ra lợi ích cho các nền kinh tế tham gia.
Trong lần thứ hai đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC vào năm 2007, Australia đặt trọng tâm vào hội nhập kinh tế khu vực, thương mại và đầu tư, cải cách cơ cấu, đồng thời thúc đẩy các vấn đề về năng lượng và phát triển bền vững. Kết quả trong năm 2007, APEC đã đạt được sự nhất trí về việc việc thúc đẩy thương mại và đầu tư, đẩy mạnh thuận lợi hóa thương mại, đồng thời thông qua Tuyên bố Sydney về biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và phát triển sạch.
Kết hợp lợi ích quốc gia và khu vực
Thực tế này cho thấy Australia đã khéo léo lồng ghép các nội dung về thương mại vào chương trình nghị sự. Vì Australia có nhiều khoáng sản nên cần thị trường để xuất khẩu, biến lợi thế thành giá trị thương mại thực sự nên nước này luôn thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế và việc giảm bớt cũng như gỡ bỏ các rào cản thương mại giúp cho hàng hóa, trong đó khoáng sản của nước này có thể dễ dàng lưu thông.
Mặc dù muốn tận dụng vai trò chủ nhà APEC để mang lại lợi thế cho mình nhưng Australia không chỉ chú trọng chương trình nghị sự của mình mà còn thúc đẩy những ưu tiên chung đã được các thành viên thống nhất trước đó. Khi làm chủ nhà vào năm 2007, thay vì đưa ra một chương trình nghị sự hoàn toàn mang tính riêng của riêng mình, Australia chủ trương tiếp nối những ưu tiên đã được các nhà lãnh đạo APEC thống nhất trước đó, nhưng đồng thời tập trung thúc đẩy những vấn đề mà khu vực đang cần giải quyết. Điều này đã được Đại sứ Colin Heseltine, khi đó là Giám đốc điều hành Ban Thư ký APEC công nhận.
Đưa thảo luận thành kết quả
Thứ ba, Australia có khả năng đưa các thảo luận thành kết quả và kết nối kinh tế thực tế, tạo ra kết quả có thể đo đếm thực tế hoặc tiếp tục triển khai. Các báo cáo của APEC về bốn lĩnh vực ưu tiên gồm Thủ tục hải quan; Tiêu chuẩn và sự phù hợp; Di chuyển và doanh nhân; và Thương mại điện tử cho thấy các mục tiêu về giảm 5% chi phí giao dịch thương mại trong giai đoạn 2007-2010 đã đạt được với những tiến bộ đáng kể nhờ vào các nỗ lực tạo thuận lợi thương mại của APEC ở cả cấp độ tổng thể lẫn cấp độ các tiểu ban. Đây là một ví dụ tiêu biểu cho thấy không chỉ có năng lực hậu cần mà cả công tác chuẩn bị nội dung nhạy bén và chu đáo cũng giúp Australia để lại dấu ấn trong vai trò chủ nhà APEC.
Câu chuyện Australia cho thấy một lợi thế tự nhiên chỉ thực sự trở thành sức mạnh kinh tế khi được kết nối với công nghệ, con người, doanh nghiệp và thị trường. Trong quá trình đó, hội nhập khu vực tạo thêm không gian để những lợi thế này được chuyển hóa thành giá trị thương mại và năng lực cạnh tranh. Với Australia, hơn ba thập kỷ tham gia APEC đã gắn nền kinh tế này ngày càng sâu với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, biến quá trình hội nhập thành động lực để nâng cấp chính năng lực của nền kinh tế. Đây cũng là những kinh nghiệm đáng chú ý mà Việt Nam có thể tham khảo, tận dụng các cơ hội từ diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta chuẩn bị đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC 2027.