Trí tuệ nhân tạo đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và chuyển đổi số trên phạm vi toàn cầu.  Bài toán đặt ra là vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm AI được phát triển và ứng dụng một cách có trách nhiệm, đáng tin cậy. Trong đó, tiêu chuẩn quốc tế được xem là công cụ cung cấp các nguyên tắc, khuôn khổ, yêu cầu kỹ thuật để doanh nghiệp, tổ chức triển khai AI.

Ngày 19/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội thảo APEC về quản lý AI. Sự kiện nằm trong khuôn khổ hợp tác của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia, với tốc độ phát triển nhanh chóng cùng khả năng ứng dụng ngày càng rộng rãi, AI không chỉ tạo ra những thay đổi đáng kể trong phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh mà còn mở ra nhiều cơ hội mới cho các nền kinh tế, doanh nghiệp và xã hội. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ này, cần đồng thời quan tâm đến việc xây dựng các khuôn khổ quản lý phù hợp, bảo đảm an toàn, độ tin cậy, tính minh bạch và trách nhiệm trong suốt quá trình phát triển, triển khai và sử dụng AI.

Theo ông Trần Hậu Ngọc, khu vực châu Á - Thái Bình Dương có sự đa dạng về trình độ phát triển, năng lực công nghệ và hệ thống quản lý. Vì vậy, tăng cường trao đổi kinh nghiệm và hợp tác trong quản lý AI có ý nghĩa thiết thực đối với mỗi nền kinh tế. Các nền kinh tế APEC đang có những cách tiếp cận khác nhau đối với phát triển và quản lý AI, phù hợp với điều kiện và ưu tiên của từng nền kinh tế.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang góp phần định hình lại cách thức vận hành của nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội. Từ sản xuất công nghiệp, quản lý doanh nghiệp đến cung cấp dịch vụ và tổ chức hoạt động quản lý, điều hành, AI ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, tối ưu hóa nguồn lực và hỗ trợ quá trình ra quyết định. Việc ứng dụng công nghệ này tạo điều kiện để các tổ chức, doanh nghiệp cải tiến quy trình, khai thác tốt hơn dữ liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và từng bước hình thành những mô hình kinh doanh mới phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia, cùng với những lợi ích và cơ hội do AI mang lại, quá trình phát triển và ứng dụng công nghệ này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được quan tâm giải quyết. Các yêu cầu về an toàn, độ tin cậy, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu và quản lý rủi ro ngày càng trở nên quan trọng khi AI được đưa vào những hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức, doanh nghiệp và đời sống xã hội.

Nếu không được quản lý phù hợp, những hạn chế hoặc rủi ro phát sinh trong quá trình phát triển và vận hành hệ thống AI có thể ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng, làm giảm niềm tin của người sử dụng và tạo ra những khó khăn đối với quá trình triển khai công nghệ trên diện rộng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, mà còn phải bảo đảm công nghệ này được triển khai trên cơ sở những nguyên tắc rõ ràng, có khả năng kiểm soát rủi ro và đáp ứng các yêu cầu cần thiết về an toàn, chất lượng và độ tin cậy.

Khu vực châu Á- Thái Bình Dương có sự đa dạng về trình độ phát triển, năng lực công nghệ và hệ thống quản lý. Vì vậy, tăng cường trao đổi kinh nghiệm và hợp tác trong quản lý AI có ý nghĩa thiết thực đối với mỗi nền kinh tế.

Các nền kinh tế APEC đang có những cách tiếp cận khác nhau đối với phát triển và quản lý AI, phù hợp với điều kiện và ưu tiên của từng nền kinh tế. Tuy nhiên, các nước đều có chung mục tiêu là khai thác hiệu quả những lợi ích của AI, đồng thời quản lý tốt các rủi ro và tăng cường niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với công nghệ này.

Tiêu chuẩn quốc tế có vai trò định hướng và hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp xác định những yêu cầu cần thiết đối với hệ thống AI. Thông qua các nguyên tắc và hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn góp phần tạo cơ sở để xem xét những vấn đề như quản lý rủi ro, độ tin cậy, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và các yêu cầu liên quan đến quá trình vận hành hệ thống.

Bà Aurélie Jacquet, Giám đốc Ethical AI Consulting (Australia) cho rằng, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn sử dụng AI trên toàn cầu cả về đức và kỹ thuật, nhất là với những vần đề liên quan đến con người. Tổ chức này đã đưa ra 44 tiêu chuẩn chuẩn quốc tế và sắp bổ sung 51 tiêu chuẩn trên cơ sở làm việc với 86 quốc gia, hơn 150 chuyên gia về vấn đề này.

Từ góc độ quản trị, bà Aurélie Jacquet cho rằng, để ứng dụng AI, các tổ chức, doanh nghiệp cần có dữ liệu và kiến trúc công nghệ phù hợp và có thể sử dụng hệ thống tiêu chuẩn như: ISO/IEC 5259 về chất lượng dữ liệu phục vụ phân tích và học máy, ISO/IEC 8183:2023 về khung vòng đời dữ liệu, ISO/IEC 42001:2023 về hệ thống quản lý AI. Đồng thời, phải duy trì quản lý rủi ro một cách linh hoạt suốt quá trình vận hành.

Theo hướng tiếp cận này, quản trị AI cần vượt ra ngoài việc kiểm tra công nghệ đơn thuần. Một hệ thống AI có thể hoạt động tốt về mặt kỹ thuật nhưng vẫn gây ra rủi ro nếu sử dụng dữ liệu không phù hợp, tạo ra kết quả thiên lệch hoặc được triển khai mà thiếu cơ chế giám sát.

Theo ông Jason Chan, Phó Chủ tịch phụ trách Dữ liệu và Đổi mới của UL Solutions, có sáu yếu tố có thể thúc đẩy việc bảo đảm AI và tăng khả năng được thị trường chấp nhận, gồm: bằng chứng; an toàn ngay từ khâu thiết kế; minh bạch và niềm tin được hiệu chỉnh phù hợp; các biện pháp kiểm soát của con người có khả năng mở rộng; diễn tập mô phỏng để xây dựng niềm tin; đánh giá sự phù hợp liên tục.

Trong đó, minh bạch mô hình là một nội dung trọng tâm. Đây không chỉ là việc giải thích cách AI đưa ra kết quả, mà còn liên quan đến toàn bộ vòng đời phát triển và vận hành hệ thống. Ông Jason Chan cho rằng, tính minh bạch cần được xem xét trên 7 lĩnh vực: quản lý dữ liệu đầu nguồn, quản lý dữ liệu của mô hình, phát triển và đánh giá, quản trị và rủi ro, triển khai và vận hành, tài liệu và tương tác với người dùng, cùng đạo đức và tác động xã hội.

Thông qua các phiên trao đổi và thảo luận, hội thảo hướng tới xây dựng những khuyến nghị thực tiễn về quản lý AI dựa trên tiêu chuẩn, phù hợp với điều kiện của các nền kinh tế thành viên APEC. Đây là định hướng có ý nghĩa trong bối cảnh các nền kinh tế đang tìm kiếm những phương thức vừa phát huy lợi ích của AI, vừa nâng cao khả năng quản lý và kiểm soát những rủi ro liên quan.

Các khuyến nghị dựa trên tiêu chuẩn có thể góp phần tạo cơ sở chung để các nền kinh tế tham khảo trong quá trình xây dựng và hoàn thiện cách tiếp cận quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai cần gắn với điều kiện thực tế, năng lực kỹ thuật và những ưu tiên của từng nền kinh tế, bảo đảm các giải pháp được lựa chọn có tính khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển. Cách tiếp cận này giúp kết hợp lợi ích của việc tham khảo các chuẩn mực quốc tế với yêu cầu chủ động vận dụng phù hợp trong từng bối cảnh.

Đối với Việt Nam, những nội dung được trao đổi tại hội thảo có ý nghĩa tham khảo đối với quá trình thúc đẩy xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn, nâng cao năng lực đánh giá sự phù hợp và phát triển hạ tầng chất lượng phục vụ công nghệ mới. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để tăng cường trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng hợp tác với các nền kinh tế trong khu vực về những vấn đề liên quan đến phát triển và quản lý AI.

Khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý, niềm tin cần được xây dựng trên những gì có thể chứng minh, thay vì chỉ dựa vào những gì được tuyên bố. Đây cũng là cơ sở để các nền kinh tế APEC tăng cường hợp tác, thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm và khai thác hiệu quả lợi ích của công nghệ này./.