Sự chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí thực hiện các thủ tục hành chính. Nhờ đó, sản phẩm có thể được đưa ra thị trường nhanh hơn, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa. Về phía cơ quan quản lý, nguồn lực sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, tập trung vào việc kiểm soát những sản phẩm có nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm. Qua đó, các vi phạm có thể được phát hiện và xử lý kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm đã dành riêng Điều 57 để quy định về hoạt động hậu kiểm, bao gồm: đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm, trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa ra nhiều biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và xử lý vi phạm. Cụ thể, cơ quan chức năng có thể thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm (Điều 50); thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Điều 45); thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn (Điều 56).

Ngoài ra, các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước sẽ tham gia lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông trên thị trường để phối hợp với cơ quan chức năng giám sát chất lượng sản phẩm (Điều 21). Dự thảo cũng khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng và người dân cùng tham gia giám sát hoạt động của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm (Điều 5).

Trong quá trình hậu kiểm, cơ quan chức năng có thể áp dụng một hoặc nhiều biện pháp như thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm đang lưu thông trên thị trường. Những hoạt động này nhằm giám sát chất lượng thực phẩm, đồng thời kiểm tra và xác định nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm.

Việc thanh tra sẽ thực hiện theo quy định của Luật Thanh tra. Trong khi đó, hoạt động kiểm tra an toàn thực phẩm được thực hiện theo quy định về kiểm tra chuyên ngành, cụ thể là Nghị định số 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025.

Theo quy định này, việc kiểm tra chuyên ngành có thể được tiến hành theo kế hoạch kiểm tra đã xây dựng hoặc kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, xảy ra sự cố hoặc có những dấu hiệu bất thường. Ngoài ra, cơ quan chức năng cũng có thể tiến hành kiểm tra theo chỉ đạo của người đứng đầu cơ quan kiểm tra nhà nước hoặc theo yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền.

Để tránh tình trạng nhiều cơ quan cùng kiểm tra một doanh nghiệp, gây chồng chéo và tốn kém thời gian, chi phí, dự thảo Luật quy định mỗi doanh nghiệp chỉ bị thanh tra, kiểm tra tối đa một lần trong một năm. Quy định này cũng nhằm thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 68-NQ/TW, thúc đẩy chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm gánh nặng thủ tục cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, nội dung này bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, giới hạn một lần kiểm tra mỗi năm không áp dụng trong mọi trường hợp. Nếu doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật; sử dụng sai mục đích hoặc lạm dụng nguyên liệu, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu thực phẩm để tạo thành các chất có hại, cơ quan chức năng vẫn có thể tiến hành kiểm tra nhiều lần.

Tần suất hậu kiểm cũng có thể tăng lên dựa trên kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin về các sự cố an toàn thực phẩm, kết quả giám sát hoặc lịch sử chấp hành quy định của doanh nghiệp trong những lần kiểm tra trước. Những thông tin này sẽ là căn cứ để cơ quan chức năng lựa chọn doanh nghiệp và sản phẩm cần được kiểm tra.

Liên quan đến đề xuất thu hồi Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với các trường hợp sản xuất thực phẩm giả, phụ gia thực phẩm giả hoặc sử dụng chất cấm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm, nội dung này hiện đã được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định hướng dẫn.

Theo đó, ngoài hình thức phạt tiền, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Nếu hành vi vi phạm có dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chịu hình phạt tù theo quy định của Bộ luật Hình sự./.