Những nghiên cứu mới nhất của cộng đồng khoa học quốc tế đều cho thấy Trái đất đang nóng lên với tốc độ nhanh hơn dự báo. Nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp; băng tại hai cực tan nhanh hơn, mực nước biển tiếp tục dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng thường xuyên. Những diễn biến này không chỉ đe dọa hệ sinh thái mà còn tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, an ninh lương thực và đời sống của hàng tỷ người trên thế giới.

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Với hơn 3.200 km bờ biển, nhiều vùng đồng bằng thấp và mật độ dân cư cao, nước biển dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng cực đoan, mưa lớn và sạt lở đất đang gây ra những thiệt hại ngày càng lớn. Theo các kịch bản biến đổi khí hậu, nếu mực nước biển dâng khoảng một mét, khoảng 40% diện tích Đồng bằng sông Cửu Long và 10% diện tích Đồng bằng sông Hồng có nguy cơ bị ngập. Giai đoạn 2020–2025, thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra ước tính tương đương hơn 3% GDP mỗi năm.

Theo ông Nicolai Prytz, nguyên Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam, lựa chọn phát triển xanh và chuyển đổi năng lượng ngay từ hôm nay sẽ giúp Việt Nam giảm những chi phí rất lớn trong tương lai: Việt Nam là một trong những quốc gia đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Để đạt mục tiêu này đòi hỏi phải có sự cân đối hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và an sinh xã hội. Bằng cách thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh ngay từ bây giờ, Việt Nam có thể giảm gánh nặng trong phát triển kinh tế trong tương lai. Việc tiếp cận các nguồn năng lượng mới trong các quyết định đầu tư là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế, tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng không.

Từ những cảnh báo của khoa học, Việt Nam đang từng bước chuyển hóa thành hành động thông qua cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng thị trường carbon. Đây không chỉ là cam kết quốc tế mà còn là yêu cầu để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành điều kiện của thương mại toàn cầu.

Theo ông Phạm Văn Tấn, nguyên Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, con đường tiến tới phát thải ròng bằng "0" sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng đây là lựa chọn mang tính chiến lược của Việt Nam. "Đưa phát thải ròng về 0 là xu thế tất yếu của nhân loại. Việc thực hiện khó khăn thách thức là chủ yếu, phải huy động toàn dân, trong đó cộng đồng doanh nghiệp phải vào cuộc. Nó liên quan nhiều đến linh vực năng lượng. Làm thế nào để chuyển đổi năng lượng công bằng, đang được xem xét tham gia. Với việc đưa phát thải về 0 các nhà máy sử dụng công nghệ cũ như thế nào, ai xử lý vấn đề đấy, các cam kết trước đấy với doanh nghiệp cũng cần phải làm như thế nào đến quyền lợi của doanh nghiệp. Rồi chuyển đổi năng lượng làm thế nào để chuyển đổi công bằng. Chuyển đổi năng lượng, thực hiện phát thải ròng bằng 0 là lựa chọn mang tính chiến lược của Việt Nam. Chính phủ đã và đang có nhiều bước đi cho chiến lược này, đề nghị các doanh nghiệp, người dân cần sẵn sàng chuẩn bị kế hoạch để tham gia" ông Tấn cho biết.

Bên cạnh hoàn thiện chính sách, Việt Nam cũng đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên, môi trường và khí hậu; phát triển các hệ thống quan trắc tự động, cảnh báo sớm thiên tai và quản lý phát thải. Tuy nhiên, công nghệ sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng sự thay đổi trong tư duy phát triển và sự tham gia của toàn xã hội. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh: "Chủ trương của Đảng đã rất rõ rồi. Các Nghị quyết đến các chương trình của Chính phủ cũng đã đầy đủ rồi. Nhưng cái cần nhất hiện nay là cần chuyển tải những nội dung về chuyển đổi xanh, phát triển xanh đến từng người dân, doanh nghiệp để thực hiện thành công việc chuyển đổi đó. Và quan trọng là phải đổi mới tư duy, triết lý phát triển từ đời sống đến kinh doanh để làm sao bắt kịp vào xu thế lớn của thế giới".

Nóng lên toàn cầu là thách thức chung của nhân loại và không quốc gia nào có thể đứng ngoài cuộc. Từ chính sách của Nhà nước, quyết định đầu tư của doanh nghiệp đến những hành động nhỏ trong cuộc sống hằng ngày của mỗi người dân đều góp phần giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Khi những cảnh báo của khoa học được chuyển hóa thành hành động thực tiễn, đó cũng là lúc chúng ta tạo dựng nền tảng cho một tương lai phát triển xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững hơn.

Quang Huy