Hội thảo do  Trung tâm Tư vấn phát triển công nghệ nông nghiệp và môi trường (thuộc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức chiều nay (14/10) tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia VEC, xã Đông Anh, Hà Nội.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Đoàn Thị Minh Phượng, Giám Đốc Trung tâm Tư vấn phát triển công nghệ nông nghiệp và môi trường cho biết: “Bao bì không còn chỉ là công cụ bảo vệ sản phẩm hay quảng bá thương hiệu, mà đang trở thành một tiêu chí quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế”. Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe về thiết kế sinh thái, sử dụng vật liệu tái chế và giảm thiểu chất thải, chuyển đổi xanh đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với ngành chế biến – đóng gói của Việt Nam. Đây cũng là nội dung được tập trung thảo luận tại hội thảo “Chuyển đổi xanh trong ngành chế biến – đóng gói: Từ thiết kế sinh thái đến tái chế chất lượng cao”.

Từ yêu cầu của người tiêu dùng đến các quy định môi trường tại những thị trường xuất khẩu lớn, ngành chế biến – đóng gói đang đứng trước sức ép phải thay đổi cách thiết kế, sử dụng và xử lý bao bì. Đáng chú ý, Liên minh châu Âu đang triển khai các quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững và bao bì, chất thải bao bì, hướng tới tăng khả năng tái chế, sử dụng vật liệu tái chế và minh bạch thông tin sản phẩm.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ quan tâm đến giá thành, mẫu mã hay công năng của bao bì, mà phải tính toán toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ lựa chọn nguyên liệu, thiết kế, sản xuất đến thu gom và tái chế sau sử dụng. Nếu không chủ động thích ứng, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là những thị trường có yêu cầu cao về môi trường. TS. Nguyễn Thị – Giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa, những sức ép từ các quy định toàn cầu, đặc biệt là ESPR và PPWR của EU là rất lớn. Chính vì vậy, việc số hóa Tuyên bố Hợp quy (DoC) và Hộ chiếu Sản phẩm Số (DPP) không còn là câu chuyện tương lai xa vời, mà là “giấy thông hành” bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Tại Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi xanh cũng gắn với quá trình hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Trong đó, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, gọi tắt là EPR, là một công cụ quan trọng, thúc đẩy doanh nghiệp có trách nhiệm hơn với bao bì và sản phẩm sau khi đưa ra thị trường.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Phan – Đại diện Văn phòng EPR Việt Nam đã cập nhật định hướng hoàn thiện chính sách, trong đó nhấn mạnh việc thúc đẩy các giải pháp tái chế thực chất, khuyến khích doanh nghiệp chủ động tổ chức tái chế hoặc hợp tác với các đơn vị có năng lực. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để trách nhiệm môi trường không chỉ dừng lại ở nghĩa vụ tuân thủ, mà trở thành động lực đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất (EPR) đang dần được hoàn thiện, chuyển từ việc đóng góp tài chính sang khuyến khích mạnh mẽ các giải pháp tự tái chế, hợp tác tái chế thực chất.

Cùng với hoàn thiện chính sách, đổi mới công nghệ và thiết kế bao bì được xác định là khâu quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần giảm những lớp bao bì không cần thiết, ưu tiên vật liệu đơn chất để thuận lợi cho phân loại, tái chế; đồng thời nghiên cứu sử dụng vật liệu sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, thiết kế thân thiện với môi trường chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng hệ thống thu gom, phân loại và công nghệ tái chế phù hợp.

Ông Bùi Quang Thịnh - Chuyên gia tư vấn chuyển đổi xanh hóa và số hóa bao bì, Hiệp hội Bao bì Việt Nam cho rằng: “Để đạt được mục tiêu giảm thể tích, ứng dụng đơn vật liệu và tăng khả năng tái chế, chúng ta cần sự đồng bộ dữ liệu xuyên suốt trục sản xuất và sự thay đổi tư duy mạnh mẽ từ việc sử dụng bao bì”.

Từ những trao đổi tại hội thảo, có thể thấy chuyển đổi xanh trong ngành chế biến – đóng gói không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế; đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, công nghệ và thị trường vật liệu tái chế.

Khi bao bì được thiết kế để dễ thu gom, dễ phân loại và có thể quay trở lại chu trình sản xuất, chất thải sẽ từng bước trở thành nguồn tài nguyên. Đây chính là hướng đi để ngành chế biến – đóng gói vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa nâng cao giá trị sản phẩm, năng lực cạnh tranh và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, hướng tới Net Zero vào năm 2050.

Quang Huy