Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những di tích quốc gia đặc biệt, mang giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục tiêu biểu của Việt Nam. Trong nhiều năm qua, công tác chuyển đổi số tại di tích đã từng bước được triển khai với nhiều cách tiếp cận khác nhau, vừa kế thừa những thành quả nghiên cứu, vừa cập nhật các tiến bộ của công nghệ nhằm đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

      Không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ thông tin, số hóa còn mở ra những cách tiếp cận mới để người dân và du khách khám phá di sản. Một trong những ví dụ tiêu biểu là ấn phẩm "Nghê nơi cửa Khổng sân Trình" – sản phẩm kết hợp giữa nghiên cứu mỹ thuật và công nghệ số, mang đến trải nghiệm tương tác đa chiều, khi kết hợp hình ảnh 3D, âm thanh, chuyển động và tính tương tác trên nền tảng số.

     Tiến sỹ Trần Hậu Yên Thế, nhà nghiên cứu mỹ thuật, tác giả ấn phẩm "Nghê nơi cửa Khổng sân Trình" cho biết: “Cuốn sách có một chiều không gian khác, nó không chỉ là một ấn phẩm thông thường mà là những câu chuyện, hình ảnh chuyển động, rồi có giọng nói, có âm nhạc, và có một điều rất khác, là tương tác, tức là có thể chạm vào màn hình smartphone để thay đổi những điểm nhìn con nghê ở những vị trí rất cao. Một điểm cộng cho con nghê này là khi chúng tôi quét 3d và khi chuyển vào cuốn sách này là không gian rất đa dạng. Tên cuốn sách là “Nghê ở cửa Khổng sân Trình”. Con nghê không xuất hiện trong bất cứ văn bản chính thống nào của nho học nhưng nó lại gắn bó với không gian Quốc Tử Giám.”

    Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, mục tiêu của chuyển đổi số không chỉ là bảo tồn mà quan trọng hơn là phát huy giá trị của di tích thông qua những hình thức trải nghiệm mới: “Các game show, các trải nghiệm số và đặc biệt nhất là chương trình Tinh hoa đạo học, tour đêm Văn Miếu của Quốc tử giám, rồi các trưng bày số tại di tích; 82 bia tiến sĩ cũng được số hóa 3d và chúng tôi đã có những Kiosk để du khách khi tham quan Văn Miếu Quốc tử giám có thể tìm hiểu kỹ hơn về bia Tiến sĩ. Họ có thể tìm danh sách các vị tiến sỹ ở trên bia, đọc các bài ký ở trên bía tiến sỹ đã dịch ra tiếng Việt. Giai đoạn tiếp theo, chúng tôi sẽ số hoá toàn bộ di tích theo đúng yêu cầu của UBND TP Hà Nội cũng như của Đảng và Nhà nước. Sau đó chúng tôi tạo lập một môi trường số riêng cho di tích, với các công nghệ ứng dụng chuyển đổi số. Ví dụ như khi tham quan di tích, thông qua việc quét vé điện tử tự động có thể nghe Audio Guide giới thiệu di tích văn miếu rồi chúng ta được trải nghiệm các phần mềm ứng dụng, để du khách có thể hiểu kỹ hơn về di tích.”

     Có thể thấy, số hóa di sản không chỉ là ứng dụng công nghệ để lưu giữ những giá trị quá khứ, mà còn là quá trình chuyển hóa di sản thành dữ liệu, tri thức và những giá trị mới phục vụ phát triển trong thời đại số.

      Đây cũng là tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Phiên họp đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 13/7 vừa qua. Theo đó, Việt Nam cần đẩy mạnh số hóa, kết nối dữ liệu di sản và chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang kết hợp giữa bảo tồn và sáng tạo, để di sản trở thành nguồn lực cho giáo dục, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo.

    Những bước đi tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho thấy, công nghệ đang góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, tạo động lực để các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được lan tỏa và phát huy trong kỷ nguyên số.

                                                                                                                Thuỷ Tiên/VOV1