Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng và chủ động hơn, Năm APEC 2027 không chỉ là một sự kiện đối ngoại quan trọng, mà còn mở ra cơ hội đào tạo, rèn luyện đội ngũ cán bộ hội nhập có tư duy chiến lược, bản lĩnh đa phương và năng lực xử lý những vấn đề phức tạp của khu vực. Kế thừa kinh nghiệm từ hai lần đăng cai APEC năm 2006 và 2017, Việt Nam có điều kiện xây dựng một thế hệ cán bộ mới, đủ khả năng vừa tổ chức thành công các hoạt động quốc tế, vừa tham gia đóng góp và định hình chương trình nghị sự khu vực.

Trường học thực tiễn về tư duy hội nhập

Hội nhập quốc tế không đơn thuần là việc mở rộng quan hệ đối ngoại hay thực hiện các cam kết đã ký kết. Trong một thế giới biến động nhanh chóng, năng lực hội nhập còn được thể hiện ở khả năng nhận diện xu hướng, dự báo những thay đổi của môi trường quốc tế, xây dựng chính sách phù hợp và chủ động đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề chung. Để làm được điều đó, Việt Nam cần một đội ngũ cán bộ không chỉ vững chuyên môn, am hiểu luật lệ quốc tế, mà còn có tư duy liên ngành, khả năng đối thoại và kinh nghiệm làm việc trong môi trường đa phương. Với phạm vi hợp tác rộng và sự tham gia của nhiều nền kinh tế hàng đầu thế giới, Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) là môi trường thuận lợi để tích lũy những năng lực này. Hợp tác trong APEC tập trung vào ba trụ cột: tự do hóa thương mại và đầu tư, thuận lợi hóa kinh doanh, hợp tác kinh tế - kỹ thuật. Qua các cơ chế hợp tác, nhóm công tác và hoạt động chuyên ngành, cán bộ Việt Nam có cơ hội tiếp cận kinh nghiệm quản lý, trao đổi quan điểm chính sách và tìm hiểu cách các nền kinh tế xử lý những vấn đề phát triển tương đồng.

Đặc biệt, nội dung hợp tác của APEC ngày càng gắn với những chuyển đổi lớn của kinh tế thế giới như số hóa, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Đây cũng là những lĩnh vực đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực quản lý nhà nước và hoạch định chính sách của Việt Nam. Tham gia các diễn đàn chuyên sâu giúp cán bộ không chỉ cập nhật kiến thức, mà còn hiểu rõ hơn những khác biệt về trình độ phát triển, lợi ích và ưu tiên chính sách giữa các nền kinh tế. Năng lực hội nhập thực chất còn nằm ở khả năng đánh giá điều kiện trong nước, lựa chọn những kinh nghiệm phù hợp và chuyển hóa thành chính sách có hiệu quả cho quá trình phát triển của đất nước. Dấu ấn của Việt Nam tại APEC 2017 cho thấy cách tiếp cận này. Với chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”, Việt Nam đã đưa vấn đề phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số trở thành một nội dung nổi bật của năm chủ nhà. Đối thoại chính sách cấp cao về chủ đề này được tổ chức vào tháng 5/2017, với sự tham gia của đại diện các nền kinh tế thành viên. Khuôn khổ APEC về Phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số được thông qua, nhấn mạnh nhu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo kỹ năng và tăng cường phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo. Việc lựa chọn nội dung này không chỉ phản ánh yêu cầu phát triển của khu vực, mà còn cho thấy Việt Nam có thể sử dụng vai trò chủ nhà để thúc đẩy những vấn đề phù hợp với lợi ích lâu dài của mình. Ở góc độ doanh nghiệp, hội nhập cũng gắn chặt với chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp thu phương thức quản trị tiên tiến. Ông Mark Gillen, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Hoa Kỳ (AmCham) tại Việt Nam nhấn mạnh: "Các doanh nghiệp Mỹ cũng góp phần vào sự phát triển của Việt Nam thông qua những phương thức khác, thông qua phát triển lực lượng lao động và các hoạt động kinh doanh có trách nhiệm. Đây là một trong những điều mà tôi tự hào nhất. Theo bất kỳ tiêu chí nào, mối quan hệ này đều đã thành công và có ý nghĩa quan trọng, không chỉ đối với hai nước chúng ta mà còn đối với nhiều quốc gia khác. Có thể nói quan hệ đối tác Hoa Kỳ - Việt Nam đã  góp phần nâng cao mặt bằng phát triển của hai nước.”

Ý kiến này gợi mở một khía cạnh rộng hơn của hội nhập: chất lượng nguồn nhân lực không chỉ quyết định khả năng thực thi chính sách, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế. Bởi vậy, nâng cao năng lực cán bộ hội nhập cần được đặt trong mối liên hệ với yêu cầu phát triển của nền kinh tế, doanh nghiệp và xã hội, thay vì chỉ giới hạn ở kỹ năng đối ngoại.

Từ APEC 2006, 2017 đến 2027

Nếu tham gia các cơ chế chuyên môn giúp cán bộ tích lũy kiến thức và tư duy chính sách, thì đăng cai một Năm APEC tạo ra môi trường rèn luyện toàn diện hơn. Khối lượng công việc lớn, sự tham gia của nhiều cấp đại biểu và yêu cầu phối hợp liên tục khiến mỗi khâu tổ chức đều đòi hỏi tính chuyên nghiệp, khả năng dự báo và xử lý tình huống. Đây là những năng lực khó có thể hình thành đầy đủ chỉ qua các khóa đào tạo lý thuyết. Thực tiễn tổ chức APEC 2006 và 2017 đem lại cho Việt Nam những kinh nghiệm quý báu. Qua hai lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà, đội ngũ cán bộ đã có điều kiện tích lũy kinh nghiệm về ngoại giao đa phương, tổ chức hội nghị cấp cao, điều phối nội dung và bảo đảm các hoạt động đối ngoại diễn ra thông suốt. Kinh nghiệm đó không chỉ được thể hiện ở việc hoàn thành nhiệm vụ tổ chức, mà còn ở khả năng kết nối các ưu tiên trong nước với chương trình nghị sự chung, tạo đồng thuận giữa các nền kinh tế có lợi ích và quan điểm khác nhau. APEC 2017 là một ví dụ đáng chú ý. Việt Nam tổ chức gần 200 hoạt động, từ các cuộc họp chuyên gia, quan chức cao cấp đến hội nghị bộ trưởng và Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế tại Đà Nẵng. Quy mô đó đặt ra yêu cầu phối hợp giữa nhiều cơ quan, đồng thời tạo điều kiện để cán bộ thực hành những kỹ năng cần thiết của ngoại giao đa phương: chuẩn bị nội dung, thương lượng, điều hành, xử lý khác biệt và bảo đảm kết quả chung. Tuy nhiên, kinh nghiệm quá khứ chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được cập nhật trước những thay đổi của thời cuộc. Bối cảnh năm 2027 không hoàn toàn giống năm 2017. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, những biến động của thương mại và chuỗi cung ứng, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, các vấn đề an ninh mạng và sức ép từ biến đổi khí hậu đang làm cho môi trường hợp tác khu vực phức tạp hơn. Cán bộ hội nhập vì thế cần vừa kế thừa kinh nghiệm tổ chức, vừa nâng cao năng lực phân tích, ứng dụng công nghệ, quản trị rủi ro và xử lý các vấn đề mới nổi. Đó cũng là lý do công tác chuẩn bị nhân lực cho APEC 2027 cần được tiến hành từ sớm và có tính hệ thống. Việt Nam hiện đang hoàn thiện cơ chế điều phối nhiều tầng, từ Trung ương, địa phương đến các đối tác quốc tế. Ủy ban Quốc gia APEC 2027, Ban Thư ký quốc gia và các tiểu ban chuyên trách tạo nên bộ máy để phân công nhiệm vụ, tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các lĩnh vực. "Việc tham gia của cán bộ của chúng ta trong công tác tổ chức APEC không chỉ là để bảo đảm một năm APEC thành công, mà đây còn là một cái dịp rất quan trọng để chúng ta nâng tầm cái năng lực và trình độ của cán bộ hội nhập của Việt Nam cho cái giai đoạn mới, cho giai đoạn phát triển mới của đất nước." - Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho biết. 

APEC 2027 là cơ hội để Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò và trách nhiệm của mình trong hợp tác khu vực, đồng thời tạo bước chuyển trong chất lượng nguồn nhân lực làm công tác hội nhập. Hai lần đăng cai trước đã đem lại kinh nghiệm tổ chức và bài học về xây dựng đồng thuận ,lần đăng cai thứ ba cần phát huy những nền tảng ấy để nâng cao năng lực hoạch định chính sách, phối hợp liên ngành và đóng góp sáng kiến. Bởi vậy, chuẩn bị tốt cho APEC 2027 cũng là chuẩn bị cho một giai đoạn hội nhập chủ động hơn, thực chất hơn, trong đó Việt Nam không chỉ tham gia các cơ chế hợp tác, mà ngày càng có khả năng đóng góp sáng kiến và cùng định hình những ưu tiên chung. Đầu tư cho con người hôm nay chính là tạo dựng nội lực để đất nước tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới.