Trong nỗ lực thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại để quản lý, giám sát tàu cá trên biển. Hệ thống giám sát theo thời gian thực cùng mạng lưới tuần tra 24/7 góp phần kiểm soát chặt chẽ hoạt động của đội tàu, ngăn chặn vi phạm ngay từ sớm, từ xa.

Khi Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) chuẩn bị sang Việt Nam kiểm tra lần thứ 6 vào cuối năm nay về công tác chống khai thác IUU, việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động của tàu cá trên biển tiếp tục là một trong những yêu cầu trọng tâm. Không chỉ hoàn thiện thể chế hay tăng cường quản lý tại cảng, việc ứng dụng công nghệ vào giám sát tàu cá đang trở thành giải pháp quan trọng giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng các khuyến nghị của EC.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay 100% tàu cá đã được đăng ký, cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Phần lớn tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Dữ liệu từ hệ thống này cho phép cơ quan chức năng theo dõi vị trí, hành trình hoạt động của tàu theo thời gian thực, phát hiện sớm các trường hợp có dấu hiệu mất kết nối hoặc nguy cơ vượt ranh giới khai thác.

Không chỉ quản lý từ bờ, trên thực địa, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam cũng đang từng bước hiện đại hóa phương thức giám sát tàu cá. Nhiều tàu Cảnh sát biển được trang bị radar, hệ thống nhận dạng tự động AIS, camera quan sát tầm xa và các thiết bị kết nối dữ liệu với hệ thống VMS quốc gia. Nhờ đó, lực lượng làm nhiệm vụ có thể theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu trên biển, kịp thời phát hiện tàu cá có dấu hiệu vi phạm để cảnh báo, kiểm tra hoặc phối hợp xử lý.

Đại úy Nguyễn Văn Công, Thuyền trưởng tàu CSB 8005, Hải đội 401, Hải đoàn 41, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 cho biết, việc kết nối trực tiếp với hệ thống giám sát tàu cá giúp lực lượng thực thi nhiệm vụ rút ngắn thời gian phát hiện, xử lý tình huống và nâng cao hiệu quả tuyên truyền, nhắc nhở ngư dân ngay trên biển.

Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ, Cảnh sát biển Việt Nam tiếp tục duy trì lực lượng tuần tra, kiểm soát trên các vùng biển trọng điểm, vùng giáp ranh và ngư trường xa bờ. Việc kết hợp giữa dữ liệu giám sát điện tử với hoạt động tuần tra thực địa giúp hình thành cơ chế kiểm soát liên tục, giảm nguy cơ tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài hoặc cố tình ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình.

Theo Đại tá Lâm Sơn Tùng, Phó Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam, mọi lực lượng, phương tiện đang thực hiện nhiệm vụ trên biển đều được giao tham gia công tác chống khai thác IUU, qua đó mở rộng phạm vi giám sát và nâng cao khả năng phát hiện vi phạm. Cảnh sát biển Việt Nam giao nhiệm vụ cho tất cả lực lượng, phương tiện thực hiện nhiệm vụ trên biển tham gia đấu tranh chống khai thác IUU, góp phần hình thành mạng lưới kiểm soát, giám sát rộng khắp trên toàn tuyến biển Việt Nam.

Việc ứng dụng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi có sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng và sự đồng hành của ngư dân. Những năm gần đây, thông qua các chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật, ý thức chấp hành quy định về khai thác hợp pháp của ngư dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều chủ tàu chủ động duy trì kết nối thiết bị VMS, khai báo đầy đủ sản lượng và tuân thủ nghiêm quy định về vùng khai thác.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện đầy đủ các khuyến nghị của EC, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, giám sát tàu cá không chỉ nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật mà còn tạo bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản trị nghề cá hiện đại dựa trên dữ liệu số. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững.

Với sự kết hợp giữa hệ thống giám sát điện tử, cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia, lực lượng tuần tra trên biển và sự đồng hành của ngư dân, mục tiêu kiểm soát hoạt động tàu cá 24/7, không để tàu cá "mất dấu" trên biển đang từng bước trở thành hiện thực. Đó không chỉ là giải pháp đáp ứng yêu cầu của EC, mà còn là nền tảng để xây dựng một ngành thủy sản hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững trong dài hạn.

Hà Phương