Hội nghị Noại trưởng các nền kinh tế phát triển và mới nổi G20 tại Atlanta, Mỹ, trong hai ngày qua không chỉ cho thấy những rạn nứt sâu sắc trong quan hệ quốc tế mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn rằng, liệu hợp tác đa phương có đủ sức đứng vững trước sức ép của một thế giới phân cực. 

G20 không tìm được tiếng nói chung – đó là thông tin được truyền thông quốc tế đăng tải hàng loạt. Nó khởi nguồn ngay từ khi Nam Phi, một thành viên sáng lập của diễn đàn không được mời tham dự Hội nghị tại Atlanta. Thậm chí, các ngoại trưởng G20 đã không thể có được một bức ảnh chung theo truyền thống do bất đồng về nhiều vấn đề nóng, trong đó có quan điểm về bình thường hóa quan hệ với Nga của các nước phương Tây. Đây không chỉ đơn giản là một bức ảnh, mà nó phản ánh rất rõ thực trạng của G20 hiện nay: những chia rẽ địa chính trị đã len vào cả các hoạt động ngoại giao mang tính nghi thức. Và khi các bên còn chưa thể cùng đứng trong một khuôn hình thì việc tìm kiếm tiếng nói chung trong những vấn đề chiến lược càng trở nên khó khăn hơn.
Điều đáng chú ý là những bất đồng tại Hội nghị ngoại trưởng G20 lần này không chỉ dừng lại ở các cuộc xung đột đang diễn ra. Từ chính sách thuế quan, kiểm soát khoáng sản chiến lược, chuỗi cung ứng công nghệ đến việc mở rộng thành viên, các nền kinh tế lớn đang có những cách tiếp cận khác nhau, thậm chí đối lập về lợi ích và trật tự quốc tế.

Tuy nhiên, sẽ là vội vàng nếu chỉ nhìn vào kết quả của hội nghị lần này để đánh giá vai trò của G20. Bởi giá trị của một diễn đàn đa phương không chỉ nằm ở những văn kiện được thông qua, mà còn ở khả năng duy trì đối thoại giữa những quốc gia không cùng quan điểm. Tại hội nghị Atlanta, bất chấp những khác biệt, các cuộc họp song phương và đa phương bên lề vẫn được duy trì. Các ngoại trưởng G20 vẫn đưa ra những cam kết về các cơ hội đối thoại trong giải quyết các thách thức toàn cầu, đồng thời nhất trí nỗ lực để Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12 tới diễn ra thành công.

Bởi thực tế, ngay cả khi chưa thể thống nhất về các cuộc xung đột hay cạnh tranh chiến lược, các thành viên G20 vẫn có những lợi ích không thể tách rời. Đó là bảo đảm tự do hàng hải, duy trì nguồn cung năng lượng và lương thực, hạn chế gián đoạn thương mại và bảo vệ chuỗi cung ứng. Đây là những vấn đề không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.
Không thể chờ đến khi các bất đồng được giải quyết mới bắt đầu hợp tác. Đó có lẽ là yêu cầu thực tế nhất đối với G20 hiện nay. Các nước không nhất thiết phải chia sẻ cùng một quan điểm về trật tự thế giới, nhưng cần nhận thức rằng cạnh tranh không thể thay thế hoàn toàn hợp tác. Nếu những khác biệt chiến lược tiếp tục lấn át các lợi ích chung, cái giá phải trả sẽ không chỉ thuộc về các cường quốc, mà còn lan tới những nền kinh tế có ít khả năng chống đỡ hơn. Đặc biệt, với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, một môi trường thương mại ổn định, các tuyến vận tải thông suốt và nguồn cung thiết yếu được bảo đảm là những lợi ích trực tiếp.
Trong một thế giới phân cực, G20 không thể xóa bỏ những đường rạn nứt địa chính trị. Nhưng diễn đàn này vẫn có trách nhiệm ngăn những rạn nứt ấy làm đứt gãy các nền tảng hợp tác toàn cầu. Bởi cạnh tranh có thể định hình tương quan sức mạnh giữa các quốc gia, nhưng chỉ có hợp tác mới giúp họ cùng giải quyết những vấn đề vượt ra ngoài khả năng của mỗi nước.