Tại phiên thảo luận với chủ đề “ASEAN tự cường và đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi”, các học giả cho rằng ASEAN đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ mới từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động thương mại, công nghệ và an ninh năng lượng. Giáo sư Tetsuya Watanabe, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), nhận định khu vực cần xây dựng một mô hình phát triển mới, bởi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào xuất khẩu có thể không còn bền vững như trước.

“Để tăng cường khả năng chống chịu, ASEAN cần một nền công nghiệp mạnh hơn và một nền tảng công nghệ vững chắc hơn ngay trong khu vực. Bên cạnh đó, ASEAN nên thúc đẩy các chính sách công nghiệp mang tính phối hợp ở cấp độ khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn và chuỗi cung ứng ô tô.

Trong khi đó, Giáo sư Yves Tiberghien từ Đại học British Columbia (Canada) đánh giá ASEAN đang trở thành “ngọn hải đăng của hy vọng” trong bối cảnh trật tự toàn cầu và lòng tin chiến lược đều đối mặt với nhiều thách thức. Theo ông, chính sự đa dạng của ASEAN là một lợi thế, giúp khu vực duy trì khả năng thích ứng và tăng cường quyền tự chủ chiến lược.

“ASEAN có thể không hoàn toàn đồng nhất, nhưng chính sự đa dạng ấy lại là sức mạnh. Quá nhiều đồng nhất dễ dẫn đến tư duy nhóm, trong khi đa dạng có thể tạo ra trí tuệ tập thể”

Nhiều đại biểu đồng tình quan điểm, ASEAN cần tiếp tục duy trì cách tiếp cận linh hoạt để bảo vệ lợi ích của mình trong môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp. Trong khi đó, tại phiên toàn thể về thúc đẩy các sáng kiến phòng ngừa xung đột, các đại biểu nhấn mạnh ASEAN cần chuyển từ tư duy xử lý khủng hoảng sang chủ động ngăn ngừa xung đột. Ông Isidro L. Purisima, Phó Cố vấn Tổng thống Philippines về Hòa bình, Hòa giải và Thống nhất quốc gia, cho rằng phòng ngừa xung đột không chỉ là vấn đề an ninh mà còn liên quan đến quản trị, phát triển và sự tham gia của cộng đồng. Ông cũng đề xuất ASEAN tăng cường các cơ chế đối thoại ở cấp địa phương và khu vực biên giới, thúc đẩy đầu tư cho phát triển kinh tế, việc làm và sinh kế tại các khu vực dễ xảy ra bất ổn.

Cũng chia sẻ quan điểm về phòng ngừa xung đột, Tổng Thư ký Hội đồng Liên nghị viện ASEAN (AIPA) Chem Widhya nhấn mạnh vai trò của luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nguy cơ phân mảnh. ASEAN hiện đã có nhiều cơ chế thúc đẩy hòa bình và ổn định, vấn đề quan trọng nhất là bảo đảm các cam kết được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Vai trò trung tâm của ASEAN chỉ có thể được duy trì khi các nguyên tắc về tôn trọng chủ quyền, giải quyết hòa bình tranh chấp và hợp tác khu vực được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể.

Chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại ASEAN: Không để ai bị bỏ lại phía sau” cũng thu hút sự chú ý của các học giả, chuyên gia trong và ngoài khu vực.  Các đại biểu cho rằng AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, tài chính và dịch vụ công, mở ra những cơ hội mới cho tăng trưởng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tốc độ tiếp cận và khả năng tận dụng AI giữa các quốc gia ASEAN vẫn còn chênh lệch đáng kể. Vì vậy, ASEAN cần tăng cường đầu tư vào hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện các cơ chế quản trị dữ liệu và thúc đẩy hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu để bảo đảm mọi quốc gia và mọi nhóm dân cư đều được hưởng lợi từ cuộc cách mạng công nghệ mới.

Nhìn chung, các đại biểu đều thống nhất rằng ASEAN đang đứng trước cả thách thức lẫn cơ hội trong một thế giới nhiều biến động. Để tiếp tục duy trì hòa bình, ổn định và phát triển, ASEAN cần củng cố đoàn kết nội khối, nâng cao khả năng tự cường về kinh tế và công nghệ, chủ động phòng ngừa xung đột, đồng thời tận dụng hiệu quả các động lực tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo. Đây cũng là những yếu tố then chốt giúp ASEAN tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm và đóng góp tích cực vào hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực cũng như thế giới./. 

Thanh Huyền/Ban Thời sự VOV1